Gazeteciler: Medya şiddetle mücadelenin parçası olmalı 2026-11-16 11:10:02   HABER MERKEZİ - Ortadoğu ve Kuzey Afrika’dan gazeteciler, kadın örgütü temsilcileri ve aktivistlerin katıldığı toplantıda, savaşların kadınlar üzerindeki etkileri, kadınların mücadele deneyimleri ve medyanın sorumluluğu tartışıldı. Toplantıda, medyanın kadına yönelik şiddeti haberleştirmenin ötesine geçerek şiddetle mücadelenin parçası olması gerektiği vurgulandı.   25 Kasım Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü yaklaşırken, NûJINHA öncülüğünde Ortadoğu ve Kuzey Afrika (MENA) ülkelerinden kadın gazeteciler, medya çalışanları, kadın örgütü temsilcileri ve aktivistlerin katılımıyla çevrim içi toplantı gerçekleştirildi. Zoom üzerinden düzenlenen toplantıda, bölgede yaşanan savaş ve çatışmaların kadınlar üzerindeki etkileri, kadınların geliştirdiği mücadele yöntemleri ve medyanın kadına yönelik şiddet karşısındaki sorumluluğu ele alındı.   Dört ana başlıkta gerçekleştirilen toplantının ilk oturumunda NûJINHA editörü Malva Muhammed, savaş ve çatışmalarda kadınlara yönelik şiddeti değerlendirdi. İkinci oturumda Tunuslu gazeteci ve editör Zouhour Mecherguı, kadınların mücadele ve direniş deneyimlerini aktardı. Üçüncü oturumda Faslı gazeteci ve editör Hanan Haret, medyanın şiddetle mücadeledeki sorumluluğuna dikkat çekti. Son oturumda ise Mısırlı gazeteci Esma Fethi, haber dilindeki erkek egemen bakış açısını ve kalıp yargıları değerlendirdi.   ‘Ayrımcılığı yeniden üreten bir barış, adil değildir’   Savaşlarda kadınlara yönelik şiddetin çatışmaların yarattığı koşullardan bağımsız değerlendirilemeyeceğini belirten Malva Muhammed, şiddetin iktidar ilişkileriyle bağlantılı olarak ele alınması gerektiğini söyledi. Savaşların, barış dönemlerinde de var olan hukuki ve ekonomik ayrımcılığı derinleştirdiğine dikkat çeken Malva Muhammed, kadın bedeninin toplumları aşağılama ve parçalama aracı olarak kullanıldığını ifade etti.   Şiddete maruz bırakılan kadınların toplumsal damgalamayla da karşı karşıya kaldığını belirten Malva Muhammed, savaş ekonomisinin kadınların ekonomik bağımlılığını artırarak yeni istismar alanları yarattığını kaydetti. Bu nedenle kadınların ekonomik olarak güçlenmesinin önemine işaret etti.   Çatışmaların sona ermesinin kadınlar açısından eşitlik ve adaleti kendiliğinden sağlamadığını vurgulayan Malva Muhammed, savaş dönemlerinde önemli roller üstlenen kadınların barış ve yeniden inşa süreçlerinden dışlandığını söyledi. Kadınların karar alma mekanizmaları ile barış müzakerelerine doğrudan katılımının güvence altına alınması gerektiğini belirten Malva Muhammed, medyanın da hak ihlallerini siyasi ve toplumsal bağlamıyla ele alması gerektiğini ifade etti. Malva Muhammed, "Ayrımcılığı yeniden üreten bir barış, adil bir barış değildir" dedi.   Kadınların mücadele ve direniş deneyimleri   Tunuslu gazeteci Zouhour Mecherguı, savaş ve çatışma bölgelerinde kadınların üstlendiği sorumluluklara rağmen medyada yeterince görünür kılınmadığını belirtti. Kadınların çoğunlukla korunmaya ihtiyaç duyan ve yardıma bağımlı kişiler olarak yansıtılmasını eleştiren Zouhour Mecherguı, kadınların direniş ve örgütlenme deneyimlerinin görünür kılınması gerektiğini söyledi.   Tunus'taki kadın mücadelesini örnek gösteren Zouhour Mecherguı, 1940'lı yıllardan itibaren kişisel özgürlükler ve örgütlenme hakkı için yürütülen mücadelenin, bağımsızlık öncesinde ve sonrasında kadınların siyasi ve toplumsal yaşama katılımıyla geliştiğini aktardı. Tunus'ta kadınların elde ettiği hukuki kazanımlara değinen Zouhour Mecherguı, 1956 tarihli Kişisel Durum Yasası'yla çok eşliliğin yasaklanması, boşanmanın mahkeme yoluyla düzenlenmesi ve velayet haklarının tanınmasını hatırlattı. Kadınların bedenleri üzerindeki söz hakkını savunan mücadelenin 1970'lerde güvenli kürtaja ilişkin yasal düzenlemelerde etkili olduğunu belirten Zouhour Mecherguı, 2017 tarihli 58 Sayılı Kadına Yönelik Şiddetin Ortadan Kaldırılmasına Dair Temel Yasa'nın da şiddetin ekonomik, siyasi ve psikolojik boyutlarını kapsaması bakımından önemli olduğunu ifade etti.   Kürt kadınların mücadelesine dikkat çekti   Kürt kadınların mücadele deneyimlerine de değinen Zouhour Mecherguı, Kürt kadınların topraklarını, kimliklerini ve haklarını savunmak için yürüttükleri mücadelede ön saflarda yer aldığını belirtti. Kürt kadınların DAİŞ'e karşı yürüttükleri mücadelede üstlendikleri role dikkat çeken Zouhour Mecherguı, bu deneyimin ulusal kurtuluş mücadelesi ile kadın özgürlük mücadelesinin birlikte yürütülmesi açısından önemli olduğunu söyledi. Kürt kadınların direnişinin, kadınların karar alma mekanizmalarında ve toplumun yeniden inşasında üstlendikleri rolü görünür kıldığını ifade etti.   Sudanlı kadınların mücadelelerine de değinen Zouhour Mecherguı, savaş koşullarında kadınlara yönelik cinsel şiddetin açığa çıkarılması ve hak temelli örgütlenmelerin geliştirilmesinde Sudanlı kadınların önemli bir rol üstlendiğini belirtti. Gazze ve Yemen'deki kadınların da benzer koşullarla karşı karşıya kaldığını söyledi.   Filistin'de yardıma erişime saldırı   Toplantıda söz alan Filistinli gazeteci Nagham Karajeh ise Filistin'de insani yardımlara erişim sırasında kadınların maruz bırakıldığı cinsel şiddete dikkat çekti. Tedavi için yardım talep eden bir kadının yardım görevlisi tarafından cinsel saldırıya maruz bırakılması ve eşini kaybeden bir kadının yardım talebi sırasında cinsel saldırıya uğramasına ilişkin belgelenmiş vakalar bulunduğunu belirten Nagham Karajeh, bu ihlallerin açığa çıkarılmasının önemini vurguladı. Nagham Karajeh, kadınların karar alma mekanizmalarına katılımı kadar, maruz bırakıldıkları ihlallerin görünür kılınması ve sorumluların hesap vermesinin de önemli olduğunu ifade etti.   ‘Gazetecilik olayın nedenlerini sorgulamalı’   Faslı gazeteci Hanan Haret, medyanın kadına yönelik şiddeti aktaran bir araç olmaktan çıkarak şiddetle mücadelenin etkin bir parçasına dönüşmesi gerektiğini belirtti. Şiddet haberlerinin çoğunlukla olayın ayrıntılarıyla sınırlı kaldığını söyleyen Hanan Haret, kamuoyunda gündem olan olayların bir süre sonra takip edilmediğine dikkat çekti. Hanan Haret, şöyle konuştu: "Bu noktada gazeteciliğin 'Ne oldu?' sorusunun ötesine geçerek; suçun işlenme nedenlerini, kadının korunma yollarına erişim düzeyini, müdahale mekanizmalarındaki boşlukları sorgulayan ve davanın sonraki seyrini takip eden daha derin ve etkili sorular sormasına acil ihtiyaç vardır."   Gazeteciliğin sorumluluğunun olayları duyurmakla sınırlı olmadığını belirten Hanan Haret, şiddetin sürmesine neden olan koşulların araştırılması ve koruma mekanizmalarından sorumlu kurumların sorgulanması gerektiğini ifade etti. Şiddete ilişkin tekil haberlerle, şiddetin nedenlerini ve sonuçlarını araştıran kapsamlı dosyalar arasında önemli farklar bulunduğuna dikkat çekti.   Dijital şiddete karşı medyanın sorumluluğu   Dijital alanda kadınlara yönelik şiddetin farklı biçimlerde sürdüğünü belirten Hanan Haret, tehdit, şantaj, karalama kampanyaları ve dijital zorbalığın kadınların toplumsal, mesleki ve psikolojik yaşamlarını etkilediğini söyledi. Medyanın bu ihlalleri görünür kılarken şiddeti yeniden üretmekten kaçınması gerektiğini vurgulayan Hanan Haret, kadın gazetecilerin de meslekleri ve görüşleri nedeniyle dijital saldırıların hedefi olduğunu belirtti. Medya kurumlarında kadın gazetecileri şiddet, ayrımcılık ve dijital tehditlerden koruyacak güvenli çalışma koşullarının oluşturulması gerektiğini ifade etti.   Farklı ülkelerde kadınların karşı karşıya kaldıkları sorunların ortak yönleri bulunsa da her ülkenin toplumsal, hukuki ve siyasi koşullarının farklı olduğunu belirten Hanan Haret, bölgedeki kadınların tek bir çerçevede değerlendirilmemesi gerektiğini söyledi. Hanan Haret, medyanın kadına yönelik şiddeti tek başına ortadan kaldıramayacağını ancak şiddet karşısındaki sessizliğin kırılmasında ve şiddetin normalleştirilmesinin önlenmesinde önemli bir sorumluluk taşıdığını vurguladı.   ‘Erkek egemen medya dili şiddeti meşrulaştırıyor’   Mısırlı gazeteci Esma Fethi ise kadına yönelik şiddetin haberleştirilmesinde kullanılan dilin önemine dikkat çekti. Haberlerde tercih edilen sözcüklerin ve başlıkların olayın kamuoyuna nasıl yansıtılacağını belirlediğini ifade eden Esma Fethi, erkek egemen medya dilinin şiddeti meşrulaştırabildiğini söyledi. Kadın katliamlarının haberlerde "aile içi anlaşmazlıklar nedeniyle" gibi ifadelerle gerekçelendirilmesini eleştiren Esma Fethi, bu tür ifadelerin erkek şiddetini sıradanlaştırdığını belirtti. Bazı gazetecilerin bu dili, savcılık açıklamalarını veya aile beyanlarını aktardıkları gerekçesiyle savunduğuna dikkat çekti.   Kadına yönelik şiddetin haberleştirilmesinde sorumluluğun kadınlara yüklenmesinin yaygın bir sorun olduğunu ifade eden Esma Fethi, özellikle "namus" gerekçesiyle işlenen katliamların bazı medya organlarında meşrulaştırıldığını söyledi. Bu yaklaşımın erkek şiddetini normalleştirdiğini ve cezasızlığı besleyen toplumsal algıları güçlendirdiğini belirtti. Haber konularının seçiminden kullanılan dile ve görüşüne başvurulan kişilere kadar birçok aşamada erkek egemen bakış açısının etkili olduğunu ifade eden Esma Fethi, kadınların çoğunlukla çaresiz ya da suçlanan kişiler olarak yansıtılmasını eleştirdi.   ‘Sahada farklı bir gerçeklikle karşılaştım’   Mısır'ın Yukarı Mısır (Said) bölgesinde yürüttüğü gazetecilik çalışmalarına da değinen Esma Fethi, bölgedeki kadınların medyada çoğunlukla ev işleri, tarım ve çocuk bakımıyla ilişkilendirildiğini söyledi. Ancak sahada karşılaştığı kadınların toplumsal yaşamda aktif roller üstlendiklerini gördüğünü belirten Esma Fethi, deneyimini şu sözlerle aktardı: "Ancak sahada etkin ve söz sahibi kadınlarla karşılaştığımda tamamen farklı bir gerçeklikle sarsıldım. Bu gerçekliği yazılarıma aktarmamı sağlayan zengin fikirlerle karşılaştım."   Medyanın oluşturduğu kalıp yargıların, bölgeyi hiç ziyaret etmeyen kişilerin bakış açısını da etkilediğini belirten Esma Fethi, kadınların yaşamlarını ve mücadelelerini görünür kılan, toplumsal cinsiyet eşitliğini esas alan bir habercilik anlayışının geliştirilmesi çağrısında bulundu.   Toplantı, katılımcıların savaş ve çatışmalarda kadınlara yönelik hak ihlalleri, kadınların örgütlenme ve direniş deneyimleri ile medyanın şiddetle mücadelede üstlenmesi gereken sorumluluklara ilişkin değerlendirmeleriyle sona erdi.