İSTANBUL - Ermeni aydınların akıbetini soran Cumartesi Anneleri, “Zorla kaybetmelerin kökeni 1915 İstanbul’udur; inkâr edilen hakikat, bugünün cezasızlık zırhını ören temel taştır" dedi. 

 

Cumartesi Anneleri, gözaltında kaybedilen yakınlarının akıbetini sormak ve faillerin yargılanması talebiyle her hafta İstanbul Beyoğlu'ndaki Galatasaray Meydanı'nda gerçekleştirdikleri eylemin bin 100'üncüsünde bir araya geldi. Eylemde bu hafta 24 Nisan 1915’te İstanbul’da evlerinden alınarak zorla kaybedilen Ermeni aydınların akıbeti soruldu. Basın metnini İHD MYK üyesi Eren Keskin okudu. 

 

‘174 Ermeni aydını’

 

Ermeni topluma yönelik 24 Nisan 1915 gecesi başlayan operasyona dair hafızanın hedef alındığını belirten Eren Keskin, “Zorla kaybetmeler çoğu zaman Nazi rejiminin 1941’de yürürlüğe koyduğu Gece ve Sis Kararnamesi ile anılır. Oysa bu karanlık yöntem, ondan 26 yıl önce İstanbul’da yaşandı. 24 Nisan 1915 gecesi evlerinden ve işyerlerinden alınan Ermeni aydınlardan 174’ü bir daha geri dönemedi. O gece, İttihat ve Terakki hükümetinin İçişleri Bakanı Talat Bey’in emriyle İstanbul’da kapsamlı bir operasyon başlatıldı. Önceden hazırlanan listelere göre polisler gece yarısından sonra kapıları çaldı. İnsanlara, ‘İfadeniz var, bir saat içinde geri döneceksiniz’ denildi. Gözaltına alınanlar arasında milletvekilleri, yazarlar, şairler, doktorlar ve gazeteciler vardı. Onlar, Ermeni toplumunun hafızası, sözü ve kanaat önderleriydi” dedi. 

 

Teşkilat-ı Mahsusa ile bağlantılı çeteler

 

Operasyonun sembol isimlerinden gazeteci ve siyasetçi Agnuni’nin (Haçadur Malumyan) hikâyesine değinen Eren Keskin, devletin koruma yükümlülüğünü ihlal ettiğini ifade etti. Eren Keskin, “24 Nisan gecesi Agnuni’nin de kapısı çalındı. Kendisine gösterilen tutuklama emrinde, kısa süre önce birlikte yemek yediği Talat’ın imzasını görünce şaşırdı. Önce Ayaş’a sevk edildi. Hâlâ bir yanlışlık olduğunu düşünerek Talat’a serbest bırakılma talebiyle telgraf çekti, ancak bu çağrı cevapsız kaldı. 2 Haziran 1915 tarihinde ise Agnuni’nin de bulunduğu altı aydın ‘yargılanmak üzere’ Diyarbakır’a gönderildi. Polis ve jandarma eşliğinde süren yolculuğun ardından, Siverek civarında, Teşkilat-ı Mahsusa ile bağlantılı çeteler tarafından katledildiler. Devletin gözetimi ve koruması altındaki bu insanlar, bir mezar taşları bile olmadan yok edildiler” diye belirtti. 

 

İnkârın mekanizması 

 

Kaybedilenlerin ardından hazırlanan resmi raporların bugünün cezasızlık diliyle benzerliğine dikkat çeken Eren Keskin, devletin gözetimi altındaki bu insanlardan 174’ünün yok edildiğini ve arkalarında bir mezar taşı bile bırakılmadığını belirtti. Eren Keskin, “Katledilen aydınlar için hazırlanan resmi raporlarda, ‘korumalarından kaçıp Rusya’ya gittikleri’ iddia edildi; bazıları için ise ‘firar etti’ ya da ‘serbest bırakıldı’ denildi. Hakikat kayıtlardan silindi, yerine inkâr yazıldı. Bugün, İstanbullu Ermeni aydınların zorla kaybedilişinin 111’inci yılında bir kez daha söylüyoruz: Geçmişle yüzleşmemek, bugünün hukuksuzluğunu besliyor. Bizim bin 100 haftalık ısrarımız tam da bu inkâr rejimine karşıdır” şeklinde dile getirdi.

 

‘Cezasızlık kültürüyle topyekûn bir hesaplaşmadır’

 

Hakikat savunuculuğundan vazgeçmeyeceklerini belirten Eren Keskin, “Aradan bir asırdan fazla zaman geçse de devlet aklı aynı yöntemlerle hakikati karartmaya devam ediyor. Ancak biz, unutturmaya karşı hatırlamayı, inkâra karşı hakikati savunmaktan vazgeçmeyeceğiz. Kaç yıl geçerse geçsin, Agnuni’yi ve 24 Nisan 1915’te kaybedilen tüm Ermeni aydınları anmaya, akıbetlerini sormaya devam edeceğiz. Bu mücadele sadece bir anma değil, cezasızlık kültürüyle topyekûn bir hesaplaşmadır” sözlerini kullandı. 

 

Abluka bir kez daha kınandı 

 

Ardından kayıp yakınlarından Hanife Yıldız, kayıplara dair bir şiir okudu. Hanife Yıldız, Galatasaray Meydanı’nın polis ablukası altında olmasını kınayarak, “Bin 100 hafta demek ne kadar kolay söyleniyor ama neler yaşandı. Ben hâlâ bu metalin önündeyim. Bize mezar taşı vermediler; burayı mezar olarak gördük, onu bile bize çok görüyorlar” ifadelerini kullandı. 

 

Eylem, Galatasaray Meydanı'na karanfillerin bırakılmasıyla sona erdi.