STENBOL - Dîdem Yilmaz, girîngiya xweparastinê li dijî êrîşan şîrove kir û diyar kir ku xweparastin ne tenê li dijî êrîşa fîzîkî ye, lê di heman demê de têkoşînek rêxistinkirî li dijî şîdeta mêran di hemî warên jiyanê de ye. Ji aliyê din ve, parêzer Sena Topuz jî diyar kir ku xweparastin ji bo gelek jinan dibe yekane rêya jiyanê.

 

Her ku her cûre êrîş, komkujî û şîdeta li dijî jinan zêde dibe, girîngiya xweparastinê careke din tê destnîşankirin. Rêxistinên jinan bi çalakiyên cûrbecûr hewlên xweparastinê û kampanyayên xwe yên li dijî şîdetê didomînin. Meclîsa Jinan a Kongreya Demokratîk a Gelan (HDK) di 17'ê Çile de li Qada Şîşhaneyê ya Stenbolê ji bo kampanyaya xwe ya "Xweparastin dide jiyîn" çalakiyek ragihandinê li dar xist. Xebata li dijî her cûre şîdetê di çarçoveya kampanyayê de berdewam dike.

 

Hevberdevka HDK'ê ya Stenbolê Dîdem Yilmaz û parêzera Komeleya Pêşî Zarok û Jinan Sena Topuz, têkildarê mijarê de ji ajansa me JINNEWS'ê re axivîn. 

 

'Xweparastin têkoşînek e'

 

Dîdem Yilmaz diyar kir ku xweparastin ne tenê wekî parastinek li dijî şîdeta fîzîkî, lê belê wekî beşek ji her têkoşîna rêxistinkirî ya ku jin li dijî newekhevî û şîdetê di hemî warên jiyanê de pêş dixin, divê were hesibandin û got: "Gefên kuştin an zirar dayîna li zarokên xwe, êrişên zayendî, desteserkirina hesabên bankê bi astengkirina jinekê ji xebatê, hemî cureyên şîdetê ne. Her ku cureyên şîdetê zêdetir bin, ew qas cureyên xweparastinê jî zêdetir dibin. 

 

Kiteboka bi 4 zimanan 

 

Dîdem Yilmaz diyar kir ku wan ji bo ku rasterast bi jinan re têkilî daynin, bi çar zimanan kurdî, tirkî, îngilîzî û erebî  kitêbok amade kirine û kitêbok cureyên şîdetê diyar dike û çareseriyan bi awayekî berbiçav pêşkêş dike. Dîdem Yilmaz diyar kir ku xweparastin ne tenê fîzîkî ye û wiha axivî: "Jinek heke şahidiya şîdetê kiribe dikare bibêje 'Ez bi te re me, em dikarin bi hev re biçin dozgeriyê'. Ev gotineke xweparastinê ye. Bi vê kampanyayê, em nîşan didin ku heta hevoka 'Ez bi te re me' jî mekanîzmayek parastinê ye."

 

Parastina dadweriyê 

 

Dîdem Yilmaz rexne li polîtîkayên bêcezatiyê yên pergala hiqûqî ya heyî kir ku sûcdaran diparêze û wiha nêrînên xwe anî ziman: "Qanûn ji aliyê dewleta serdest a mêran ve tê bikaranîn da ku jinan paşde bigire. Lêbelê, her çend qanûnên heyî bi awayekî dadperwerane werin sepandin jî, rewatiya xweparastina dê eşkere bibe. Em napirsin, 'Dewlet dê çi bêje, dê qanûn ceza bike?'. Ger em ji tirsê tevbigerin, em ê qadên jiyana xwe winda bikin. Xweparastin mafek rewa ye, serbixwe ji biryarên dadwerî ye."

 

'Avakirina civakek demokratîk bi xweparastinê mimkun e'

 

Dîdem Yilmaz diyar kir ku yek ji armancên kampanyayê avakirina modelek civaka demokratîk e û got ku dema jin karibin xwe biparêzin, ew dikarin civakê jî veguherînin. Wê diyar kir ku ew ê di dema kampanyayê de bi vîdyoyên medyaya civakî, belavkirina belavokan li herêmê û girêdana bi rêxistinên jinan re xebata xwe berfireh bikin û bang li hemî jinan kir ku baweriya xwe bi hêza xwe bînin û têkoşîna rêxistinkirî berfireh bikin.

 

Mafê xweparastinê 

 

Parêzer Sena Topuz jî diyar kir ku xweparastin mafekî bingehîn e ku hem di qanûna neteweyî û hem jî ya navneteweyî de tê nasîn, ev tê vê wateyê ku kesek dikare êrîşek neheq a li dijî xwe an kesekî din bêbandor bike dema ku rêyek din a destwerdanê tune be. Sena Topuz diyar kir ku di pratîkê de, jin ji mafê xweparastinê bi heman rengî sûd wernagirin û ev ji şîrovekirina dadweriyê ya parastina xwe ya rewa derdikeve holê û wiha nêrînên xwe anî ziman: "Ma mafê parastina xwe ji jinekê re tê dayîn an na, bi wê ve girêdayî ye ku dadwer vê mafê rewa dibîne û ew çawa şîrove dikin. Dema ku li biryarên dadgehê yên berê dinêrin, mînak hene ku parastina xwe ya jinê li dijî êrîşek derveyî rewa tê hesibandin. Lêbelê, di dozên şîdeta navmalî ya ji hêla hevjîn an hevjînê ve tê kirin de, em gelek mînakan dibînin ku tê de tê hesibandin ku jin ji sînor derbas bûye, an jî tê texmîn kirin ku bi niyeta kuştinê tevgeriyaye. Lêbelê, divê şîdeta sîstematîk a ku jin pê re rû bi rû dimîne, newekheviya hêza fîzîkî, dezavantajên wê yên aborî û têkçûna dewletê ya bicihanîna erkê xwe yê parastina wê jî were hesibandin."

 

Çima xweparastin?

 

Sena Topuz wiha dirêjî da axaftina xwe: "Em dibînin ku di sîstema heyî de, jin dema ku mafê wan ê jiyanê û yekparçeyiya laşî neyê parastin, pir zehmet dibînin ku piştgiriya derve bistînin. Ji ber vê yekê, divê nîqaş bi pirsa 'Di bin çi mercan de jin neçar e ku xwe biparêze?' dest pê bike. Ger mekanîzmayên parastinê yên dewletê bi bandor werin bicîh kirin, jin neçar nabin ku xwe biparêzin. Dema ku jinek serî li hêzên ewlehiyê dide û mekanîzmayek parastinê ya bi bandor tê danîn, bi berçavgirtina xetera ku ew pê re rû bi rû ye, wê hingê jin bi rastî ne hewce ye ku xwe biparêze. Lê îro, hêzên ewlehiyê nayên, dadwerî hêdî ye û bêcezatî çêdibe. Em di her qada pergalê de bi rizîbûnê re rû bi rû ne. Ji ber vê yekê xweparastin ji bo gelek jinan dibe yekane rêya jiyanê."

 

Doza Ezgî Çeken

 

Sena Topuz bal kişand ser doza Ezgî Çeken ku mafê xwe yê parastina xwe bi kar anî û wiha bi lêv kir: "Ezgî Çeken ku rastî şîdeta sîstematîk hat û fermana dûrxistinê li dijî wê hebû, Sezgîn Çeken êrişê Ezgiyê kir. Di sala 2024'an de dema ku ew di pêvajoya veqetînê de bûn hat mala wê. Ezgî Çeken mafê xwe yê parastina xwe bi kar anî. Sezgîn Çeken jiyana xwe ji dest da, lê Ezgî Çeken ku ji bo parastina xwe tevgeriya, bi sûcê 'kuştina bi zanebûn a hevjînê/a xwe' hat darizandin. Dadgehê cezayê hepsa heta hetayê ya girankirî lê birî. Bi sepandina şert û mercên sivikker û kêmkirina îhtiyarî, ceza daket 15 salan. Doza Ezgî Çeken ku nêzîkî du salan di girtîgehê de ye, li Dadgeha Bilind berdewam dike.

 

Bikaranîna çekek ji aliyê Ezgiyê ve wê rojê rewa bû. Parastina xwe ya ku bi dehan jin ji bo zindîmanê dikin rewa ye. Ji ber ku, berevajî vê, em bi rewşek re rû bi rû ne ku kuştinên jinan sîstematîk bûne."