ZÜRİH - Akademî Kurd tarafından düzenlenen “Demokratik Entegrasyon” konferansında Kürt kimliğinin tanınması, eşit yurttaşlık, demokratik çözümün hukuksal güvenceleri ve kadınların süreçteki rolü ele alındı. Konferansın son oturumunda ise demokratik komünal ekonomi tartışıldı.

 

Kürt Toplumsal Araştırmalar Derneği (Akademî Kurd) tarafından İsviçre’nin Zürih kentinde “Demokratik Entegrasyon” başlıklı bir konferans düzenlendi. Zürih’teki Kirchgemeindehaus’ta gerçekleştirilen konferansta, Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın ortaya koyduğu Demokratik Komünal Toplum Manifestosu çerçevesinde demokratik entegrasyon kavramı farklı boyutlarıyla tartışıldı. Kürt siyasetçi Veysi Aktaş ve sosyolog Nazan Üstündağ’ın sunumlarının ardından konferansın ikinci oturumuna geçildi.

 

Demokratik entegrasyonun siyasal ve toplumsal boyutları ele alındı

 

Konferansın ikinci oturumunda, “Demokratik Entegrasyonun Siyasal, Sosyolojik ve Kültürel Boyutu” başlığı altında Kürt sorununun demokratik çözümünde entegrasyonun nasıl bir rol oynayabileceği, Kürt kimliğinin tanınması, eşit yurttaşlık ve demokratik toplumun inşası gibi konular ele alındı.

 

Yoğun programı nedeniyle konferansa katılamayan Suriye Cumhurbaşkanlığı Danışmanı Mazlum Abdî’nin yerine Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi’nden Hasan Ali Muhammed konuşmacı olarak yer aldı. Oturuma ayrıca Paris 8 Üniversitesi’nden sosyolog Engin Sustam, TJK-E üyesi Zîlan Diyar ve DEM Parti MYK üyesi Derya Arslan konuşmacı olarak katıldı.

 

‘Demokratik entegrasyon kimliksizleşmek değildir’

 

Oturumda ilk olarak söz alan Hasan Ali Muhammed, Rojava deneyimi üzerinden demokratik entegrasyonun siyasal, sosyolojik ve kültürel boyutlarını değerlendirdi.

 

Demokratik entegrasyonun herhangi bir siyasi güce yedeklenmek ya da mevcut sistem içerisinde kimliksizleşmek anlamına gelmediğine dikkat çeken Hasan Ali Muhammed, bunun Kürt halkının kendi kimliği, iradesi ve toplumsal değerleriyle siyasal ve toplumsal yaşamın eşit bir parçası hâline gelmesini esas aldığını belirtti.

 

Demokratik entegrasyonun, Kürt halkının içinde yaşadığı devlet tarafından siyasal, toplumsal ve kültürel alanlarda tanınmasını gerektirdiğini ifade eden Hasan Ali Muhammed, bu sürecin aynı zamanda demokratik sistemi inşa etme anlamına geldiğini vurguladı.

 

Engin Sustam’dan eşit yurttaşlık vurgusu

 

Ardından söz alan Paris 8 Üniversitesi’nden sosyolog Engin Sustam, demokratik entegrasyonun toplumsal ve siyasal boyutlarına dikkat çekti. Demokratik entegrasyonun temelinde Kürt kimliğinin devlet tarafından bütünlüklü biçimde tanınmasının yer alması gerektiğini belirten Engin Sustam, bu sürecin eşit yurttaşlık anlayışı üzerinden geliştirilmesinin önemini vurguladı.

 

Engin Sustam, demokratik entegrasyonun yalnızca siyasal bir düzenleme olarak değil, Kürtlerin kimlikleriyle toplumsal ve siyasal yaşamda eşit biçimde yer alabilmelerini sağlayacak bir dönüşüm olarak ele alınması gerektiğine işaret etti.

 

Kadınların demokratik entegrasyondaki rolüne dikkat çekildi

 

Oturumda söz alan Avrupa Kürt Kadın Hareketi (TJK-E) üyesi Zîlan Diyar ve DEM Parti MYK üyesi Derya Arslan da demokratik entegrasyonun toplumsal ve siyasal boyutlarına ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

 

Demokratik entegrasyonun yalnızca Kürt halkının haklarının tanınmasıyla sınırlı olmadığını, aynı zamanda toplumun bütün kesimlerinin demokratik yaşama eşit katılımını esas alması gerektiğini vurgulayan Zîlan Diyar ve Derya Arslan, kadınların bu süreçteki rolünün önemine dikkat çekti.

 

Demokratik entegrasyonun kalıcı bir çözüme dönüşebilmesi için toplumsal örgütlülüğün güçlendirilmesi, demokratik siyasetin önünün açılması ve halkların eşit, özgür bir arada yaşamının güvence altına alınması gerektiğini belirttiler.

 

Üçüncü oturumda hukuksal güvenceler tartışıldı

 

Konferansın üçüncü oturumu, “Demokratik Entegrasyonun Hukuksal Boyutu ve Tüm Kürtler İçin Çözüm” başlığıyla gerçekleştirildi. Oturumda İmralı Heyeti üyesi avukat Özgür Erol ile Lozan Barosu avukatlarından Hüsnü Yılmaz konuşmacı olarak yer aldı.

 

Oturumda demokratik entegrasyonun hukuksal temelleri, Kürt halkının kolektif haklarının tanınması, eşit yurttaşlık ve Kürt sorununun demokratik çözümünün kalıcı hukuksal güvencelere kavuşturulması gibi konular tartışıldı. Demokratik entegrasyonun yalnızca siyasal iradeyle sınırlı kalmaması, aynı zamanda hukuksal düzenlemelerle güvence altına alınması gerektiği konusu oturumun temel tartışma başlıkları arasında yer aldı.

 

Özgür Erol: Hukuk Kürtler açısından olumsuz bir rol oynadı

 

Oturumda ilk olarak söz alan İmralı Heyeti üyesi avukat Özgür Erol, demokratik entegrasyonun hukuksal boyutunu tarihsel ve toplumsal gelişmeler üzerinden değerlendirdi. Abdullah Öcalan’ın Kürtlerin hukuksal olarak tanınmasına verdiği öneme dikkat çeken Özgür Erol, hukukun yalnızca yasalar ve anayasal düzenlemeler üzerinden değil, tarihsel ve toplumsal boyutlarıyla birlikte ele alınması ve tanımlanması gerektiğini kaydetti.

 

Hukukun Kürtler açısından tarih boyunca olumsuz bir rol oynadığını ifade eden Özgür Erol, Kürt halkının kolektif olarak cezalandırılmasının tarihsel bir süreklilik taşıdığını vurguladı. Abdullah Öcalan’ın hukukun Kürtlere yaklaşımı üzerinde özellikle durduğunu aktaran Özgür Erol, Kürt sorununun yalnızca siyasal değil, aynı zamanda tarihsel ve hukuksal bir mesele olduğunu dile getirdi.

 

Türkiye’de hukuk sisteminin şekillenmesinde Kürt sorununa yönelik politikaların belirleyici olduğunu ifade eden Özgür Erol, Kürt meselesi üzerinden oluşturulan siyasal rejimin Türkiye’de demokratik bir hukuk sisteminin gelişmesini de engellediğini söyledi.

 

Türkiye’nin anayasal tarihine değinen Özgür Erol, 1921 ve 1924 anayasalarından sonraki askerî darbelere kadar uzanan süreçte hukuksal düzenin birbirini tamamlayan demokratik bir gelişim çizgisi izlemediğine dikkat çekti. Anayasaların ve yasaların çoğu zaman önceki düzenlemelere karşı oluşturulduğunu belirten Özgür Erol, bu durumun Türkiye’de kalıcı bir hukuksal sistemin oluşmasını zorlaştırdığını ifade etti.

 

‘Abdullah Öcalan’ın hukuksal statüsü belirleyici olacak’

 

Abdullah Öcalan’a yönelik tecride karşı yıllardır sürdürülen mücadeleyi de değerlendiren Özgür Erol, bu mücadelenin Kürt halkının ortak siyasi iradesinin ortaya konulması açısından önemli olduğunu belirtti.

 

Gelinen aşamada tecridin bütünüyle ortadan kalktığının söylenemeyeceğini ancak siyasal ve hukuksal çözüm seçeneklerinin tartışılmaya başlandığı yeni bir döneme girildiğini ifade eden Özgür Erol, demokratik entegrasyonun kalıcı bir çözüme dönüşebilmesi için hukuksal güvencelerin önemine dikkat çekti.

 

Özgür Erol, sürecin temel aktörlerinden Abdullah Öcalan’ın hukuksal ve siyasal statüsünün açıklığa kavuşturulması gerektiğini vurguladı. Abdullah Öcalan’ın statüsünün hukuken tanınmasının, demokratik entegrasyon sürecinin ilerlemesi ve hukuksal zemininin oluşturulması açısından belirleyici olacağına işaret etti.

 

Hüsnü Yılmaz’dan ‘ikili devlet’ değerlendirmesi

 

Özgür Erol’un ardından söz alan Lozan Barosu avukatlarından Hüsnü Yılmaz, Türkiye’deki siyasal rejimin tarihsel gelişimini, devletin hukuksal yapısını ve demokratik entegrasyonun önündeki engelleri değerlendirdi.

 

Türkçülüğün devletin kuruluşunda temel bir ideolojik ilke olarak benimsendiğini belirten Hüsnü Yılmaz, bu anlayışın Kürtlerin kolektif haklarının tanınmasının önünde tarihsel bir engel oluşturduğunu ifade etti. Kürtlere yönelik ayrımcı politikaları, uluslararası hukukta insanlığa karşı suç olarak tanımlanan apartheid kavramı üzerinden ele aldı.

 

Türkiye’deki devlet yapısını Alman hukukçu Ernst Fraenkel’in “ikili devlet” (Doppelstaat) kavramıyla değerlendiren Hüsnü Yılmaz, hukuk kurallarına dayanan devlet ile olağanüstü tedbirlerle işleyen yönetim mekanizmasının iç içe geçtiğini belirtti.

 

Olağanüstü yönetim uygulamalarının süreklilik kazanmasının hukuk devleti ilkesini zayıflattığını ifade eden Hüsnü Yılmaz, yasama, yürütme ve yargı arasındaki güçler ayrılığının ortadan kalkmasının demokratikleşmenin önünde ciddi engeller oluşturduğunu vurguladı.

 

Kapitalizmin ve ulus-devlet modelinin insanlığın sorunlarına çözüm üretemediğini belirten Hüsnü Yılmaz, demokratik hak ve özgürlüklerin giderek daraldığına dikkat çekti.

 

Fransız filozof Jacques Derrida’nın “gelecek demokrasi” yaklaşımına değinerek demokrasinin tamamlanmış bir sistem değil, sürekli gelişen bir süreç olduğunu ifade etti. Başta yaşam hakkı olmak üzere temel insan haklarının devlet tarafından güvence altına alınması gerektiğini vurgulayan Hüsnü Yılmaz, bu hakların korunmasının aynı zamanda toplumsal mücadeleyi gerektirdiğini belirtti.

 

Demokratik entegrasyonun önündeki tarihsel ve hukuksal engellerin ancak demokratikleşme mücadelesiyle aşılabileceğine işaret eden Hüsnü Yılmaz, demokrasi ve özgürlük mücadelesinin kesintisiz sürdürülmesi gerektiğini söyledi.

 

Son oturumda demokratik komünal ekonomi ele alındı

 

Konferansın son oturumunda araştırmacı ve ekonomist Ahmet Pelda ile sosyolog ve antropolog Neşe Özgen, demokratik entegrasyonun ekonomik boyutunu ele alarak demokratik komünal ekonominin toplumsal eşitlik, dayanışma ve demokratik toplumun inşasındaki önemine ilişkin sunum yaptı.