Evin Çiftçi

 

RIHA - Sêwerek ilçesinde bulunan ve koruma altında olmasına rağmen restore edilmeyen tarihi Abdal Ağa Hamamı, bakımsızlık nedeniyle yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya. Çöp yığınlarıyla dolu yapı, tarihi mirasın kaderine terk edilmesini gözler önüne seriyor.

 

Kürdistan’da atılan neredeyse her adım tarihin derin izlerini taşırken, buna karşı yürütülen inkâr ve asimilasyon politikaları bu hafızayı silmeyi hedefliyor. Tarihi alanların restore edilmemesi ve koruma altına alınmaması ise bu mirası kendi kaderine terk ediyor. Medeniyetin başladığı yerlerden biri olarak bilinen Riha’da devletin tarihi mekanlara yönelik yaklaşımı; binlerce yıllık kültürel mirasın korunmaması ve yok oluşa bırakılmasıyla yalnızca geçmişi değil, bugünü ve geleceği de silmeye dönük bir politika olarak karşımıza çıkıyor.

 

‘Tarih günümüzde biz tarihin başlangıcında gizliyiz’

 

 

Bir halkın varlığını inkâr etmenin en temel yollarından biri; dilini, tarihini ve kültürünü yok saymak ve zamanla ortadan kaldırmaktır. Bunun örneklerini Kürdistan’ın birçok yerinde görmek mümkün. Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’ın Aram Yayınları'ndan çıkan 2000 tarihli “Tarih günümüzde biz tarihin başlangıcında gizliyiz” eserinde de tarihi durağan bir geçmiş değil, bugünü şekillendiren dinamik bir süreç olarak ele almaktadır.

 

Tarihi hamam çöp konteynırı olarak kullanılıyor

 

 

Riha'nın Sêwerek ilçesinde bulunan tarihi Abdal Ağa Hamamı, bakımsızlık nedeniyle yıkılıyor. Yapılış tarihi net olarak bilinmeyen ancak kimi kaynaklara göre Osmanlı döneminde yapıldığı belirtilen hamam, Diyarbakır Kültür Varlıkları Koruma Kurulu'nun 3342 sayılı kararıyla koruma altında olan bir yapı olmasına rağmen restore edilmiyor. Sêwereg’in Kale Mahallesi’nde, Cumhuriyet Caddesi’ne girildiğinde Sêwereg Kalesi’nin hemen karşısında bulunan Abdal Ağa Hamamı, yalnızca tarihi bir yapı olarak değil, aynı zamanda ihmalin de somut bir örneği olarak karşımıza çıkıyor. İçerisi çöp yığınlarıyla dolu olan hamam, çevreye kötü kokular yayarken; hem içi hem de çevresi, bakımsızlık nedeniyle büyük ölçüde tahrip olmuş durumda.

 

Nasıl bir yapı?

 

 

Dikdörtgen planlı bir yapıya sahip olan Abdal Ağa Hamamı’nın, araştırmalara göre kubbe ve tonoz örtülerinin tuğladan yapıldığı belirtiliyor. Yapı, düzgün kesilmiş bazalt taşlar kullanılarak inşa edilmiş. Hamam; soğukluk, ılıklık, sıcaklık ve külhan olmak üzere toplam dört bölümden oluşuyor. Yapının günümüzde yalnızca soğukluk bölümü ayakta bulunurken, bu bölüm de kullanılamaz durumda. Yapının plan şemasına göre kare planlı olan soğukluk bölümü, günümüzde nadir rastlanan sekizgen kasnak üzerine yerleştirilmiş büyük bir kubbe ile örtülüdür. Hamamın giriş kapısı, soğukluk bölümünün doğusunda bulunuyor ve basamaklarla yapıya iniliyor. Soğukluk bölümünün kuzey cephesinde ise sırasıyla ılıklık, sıcaklık ve külhan bölümleri yer alıyor. Sıcaklık bölümünün üstünün tonoz örtü ile kapalı olduğu tahmin edilse de yapının yıkılmış olması nedeniyle kesin bir bilgiye ulaşılamıyor.