“Bu dönüş, sıradan bir geri dönüş değil. Çünkü Efrînliler yalnızca evlerine dönmüyor; yıllardır kendileri için yazılan kaderi reddediyor.”

 

Cihan Nazım 

 

Bu hikâye yeni.

 

Ama aslında bir halkın hafızasında yıllardır büyüyen bir dönüşün hikâyesi. Belki de Suriye Kürtleri için, Rojava için, hatta Kürdistan tarihinde ilk kez böylesine ağır bir yıkımın ardından bir halk, kendi iradesiyle yeniden evine dönmenin yolunu açıyor.

 

Kurmênc Dağı’nın çocukları, Efrîn halkı, tam sekiz yıl boyunca yalnızca topraklarından değil; hatıralarından, sokaklarından, mezarlarından, ağaçlarından ve birbirlerinden koparıldı. Göç yollarında parçalanan aileler oldu. Göç etmeyenler ise baskının, korkunun ve sistematik şiddetin ortasında yaşamaya zorlandı.

 

Bu sekiz yıl boyunca Efrîn yalnızca işgal edilmedi; aynı zamanda kimliğinden koparılmak istendi. Kentin kalbine uzanan zeytinlikler söküldü, ormanlar yakıldı, tarih talan edildi. Her taşından tarih akan kadim mekânlar birer birer yıkıldı. Efrîn, dünyanın dört bir yanından getirilen silahlı grupların arasında büyük bir şiddet cenderesine dönüştürüldü. Arap, Uygur, Çeçen, Türk, Kazak ve başka birçok yabancı savaşçı; İŞİD, SMO ve HTŞ çizgisindeki yapılarla birlikte kenti yıllarca korkuyla yönetti.

 

Ama bütün bunlara rağmen Efrîn susmadı.

 

Efrîn’in adı bir kentin isminden daha fazlasına dönüştü; bir haykırış oldu. Kürdistan’ın dört parçasına, Ortadoğu’ya ve dünyanın farklı ülkelerine savrulan Efrînliler, gittikleri her yerde aynı cümleyi kurdu: “Biz geri döneceğiz.”

 

Kimileri bunu bir hayal sandı. Kimileri gerçekleşmeyecek bir özlem olarak gördü. Bazıları içinse bu yalnızca sürgünün içinde kurulan romantik bir cümleydi. Oysa Efrînliler için dönüş, sadece eve gitmek değildi; hafızayı yeniden kurmak, toprağa yeniden isim vermek, yarım bırakılan hayatı yeniden başlatmaktı.

 

Sonra Suriye yeniden sarsıldı. Dengeler değişti. Halklar, topluluklar ve güçler yeniden konumlandı. Kürtler, bulundukları her yerde varlıklarını korumak için direnmeye devam etti. Bu direniş, uluslararası baskılar ve diplomatik girişimlerle birleşince 29 Ocak Anlaşması ortaya çıktı. Anlaşmanın en çok dikkat çeken maddelerinden biri ise “yerinden edilmiş kişilerin dönüşü” oldu.

 

İşte o gün, sekiz yıldır aynı soruyu soran Efrînlilerin içinde yeni bir heyecan doğdu: “Nasıl döneceğiz?”

 

Bu soru büyüdü. Her evde, her çadırda, her sürgün sofrasında konuşuldu. Ve zamanla o “nasıl” sorusunun yolları açılmaya başladı. Kontrol noktalarının, korkuların ve belirsizliklerin arasından dönüş yolları temizlendi.

 

Ve hikâye yeniden başladı.

 

Efrînliler dönüyor.

 

Şu ana kadar Cizre Bölgesi’nden altı, Halep hattından bir konvoy olmak üzere toplam yedi konvoy Efrîn’e ulaştı. Her konvoy yalnızca insan taşımadı; yıllardır ertelenen bir umudu, yarım bırakılmış hayatları ve bir halkın inatçı hafızasını taşıdı.

 

Bu dönüş, sıradan bir geri dönüş değil. Çünkü Efrînliler yalnızca evlerine dönmüyor; yıllardır kendileri için yazılan kaderi reddediyor. Onlar, korkuya rağmen toprağı terk etmeyenlerin, sürgünde bile kentine sırtını dönmeyenlerin, her şeye rağmen “Efrîn bizimdir” diyenlerin hikâyesini yeniden kuruyor.

 

Belki de bu yüzden bugün yaşanan şey bir ilk.

 

Çünkü bazen halklar yalnızca direnmez. Bazen direnenler, hikâyeyi de yazar. Ve sonunda o hikâyenin kahramanı olur.

 

Efrîn’e yönelik dönüşler dalga dalga sürüyor. Şu ana kadar farklı bölgelerden yedi ayrı konvoy halinde binlerce aile yeniden kentlerine döndü. 

 

Açıklanan verilere göre dönüşlerin kronolojisi şöyle:

 

*Birinci konvoy: Yaklaşık 400 aileden oluşan ilk grup, 9 Mart 2026 tarihinde Efrîn’e ulaştı. 

 

*İkinci konvoy: Yaklaşık 200 aileden oluşan ikinci grup, 4 Nisan 2026 tarihinde dönüş yaptı. 

 

*Üçüncü konvoy: Yaklaşık 800 göçmen aileden oluşan üçüncü grup, 14 Nisan 2026 tarihinde Efrîn’e geçti. 

 

*Dördüncü konvoy: Yaklaşık 1000 aileden oluşan dördüncü grup, 10 Mayıs 2026 tarihinde Efrîn’e ulaştı. 

 

*Kobanê’den dönüş yapan ilk grup: Yaklaşık 9 yıldır Kobanê’de yaşayan 600 Efrînli aile, yeniden kentlerine dönmek üzere yola çıktı ve Efrîn’e ulaştı. 

 

*Yedinci konvoy: Qamişlo ve Amûdê’de yaşayan 1000’den fazla Efrînli göçmen, son konvoyla birlikte Efrîn’e doğru hareket etti. 

 

Şu ana kadar kaç kişi döndü?

 

Verilen rakamlara göre şimdiye kadar:

 

*Yaklaşık 4 bin aile Efrîn’e geri döndü. 

 

*Ortalama aile nüfusunun 4-5 kişi olduğu düşünüldüğünde, dönüş yapanların sayısının 16 bin ila 20 bin kişi arasında olduğu tahmin ediliyor. 

 

Öte yandan yalnızca konvoylarla gerçekleşen toplu dönüşler değil, bireysel geri dönüşler de aralıksız bir şekilde sürüyor. Farklı kentlere ve ülkelere dağılmış çok sayıda Efrînli aile, imkân buldukça kendi imkânlarıyla Efrîn’e dönmeye devam ediyor. Bu nedenle gerçek dönüş sayısının açıklanan rakamların da üzerinde olduğu değerlendiriliyor.

 

Bu dönüşler, yıllardır yerinden edilen Efrînlilerin kendi topraklarına yeniden tutunma çabasının en somut adımlarından biri olarak görülüyor.