Hacer Foggo: Kadınlar şiddet ve yoksulluk arasında sıkışıyor

  • 18:10 21 Kasım 2026
  • Güncel
ANKARA - Kadın yoksulluğunun giderek derinleştiğine dikkat çeken Derin Yoksulluk Ağı’ndan Hacer Foggo, şiddete maruz kalan kadınların ekonomik yoksunluk nedeniyle koruma mekanizmalarına erişmekte zorlandığını belirterek, “Fiziksel şiddete uğramış bir kadın, bir şekilde uzaklaştırma almış. KADES’i indirdi telefonuna. Kontörü yok. Hattı kesik” dedi.
 
Halkların Eşitlik ve Demokrasi Partisi (DEM Parti) Kadın Meclisi ve Özgürlük İçin Hukukçular Derneği (ÖHD), “Yoksulluğa Mahkûm Değiliz, Eşit ve Özgür Bir Yaşam İstiyoruz” şiarıyla kadın yoksulluğu ve nafaka hakkına ilişkin forum düzenledi.
 
Forumda Derin Yoksulluk Ağı’ndan Hacer Foggo ve ÖHD’den Süheyla Oğuz sunum yaptı.
 
İlk olarak söz alan Süheyla Oğuz, kadınları nafaka hakkına ilişkin bilgilendirerek, boşanma davalarında arabuluculuk tartışmalarına dair sunum gerçekleştirdi.
 
‘Nafaka kadınlara veriliyor çünkü kadınlar yoksul’
 
Süheyla Oğuz, “Nafakada cinsiyete ilişkin tek bir ibare yok. Neden yoksulluk nafakasını sadece kadın alıyor gibi görünüyor? Çünkü kadınlar daha yoksul. Yoksulluk nafakası en çok kadınlara veriliyor çünkü görüyoruz, kadınlar daha yoksul. TÜİK’in eylül ayı verilerine göre iş gücüne katılım oranı erkeklerde yüzde 70, kadınlarda yüzde 32. Kadınların üçte ikisi iş gücünün dışında. Ama bu, iş gücünün dışında olmasının çalışmadığı anlamına gelmiyor.
 
Kadınlar yaşlıya, çocuğa, hastaya bakan, eve parasız bir şekilde, maaşsız ve sigortasız bir şekilde yıllarını verdikleri için doğal olarak yoksulluğa düşen de kadınlar oluyor ve yoksulluk nafakasını hak eden, yoksulluk nafakasına ihtiyacı olan da kadınlar oluyor. Doğal olarak kadınlar yoksulluğa düştüğü için yoksulluk nafakasını onlar daha çok talep ediyor.
 
Kadın Dayanışma Vakfı’nın 2019’da ve 2024’te iki ayrı nafaka araştırması vardı. 16 ilde yüzlerce dosyada yaptıkları araştırmalarda bu dosyaların yüzde 47’sinde kadınların hiçbir geliri yok. Asgari ücretle bile çalışmıyorlar. Diyarbakır Barosu Kadın Hakları Merkezi de incelediği dosyaların yüzde 74’ünde çocukların velayetini babaların istemediğini ortaya koydu. Zaten direkt kadınlara veriyorlar. Şimdi kadın çocuğa bakacak, kadın çalışmayacak, kadın aynı zamanda boşansın ama hiç para da almasın. Ya ölsün. Bunu istiyorlar ya da boşanamasın. Ben onu istediğim gibi döveyim, istediğimi yapayım, dışarı çıkmasına izin vermeyeyim, herhangi bir yaşam şartı sağlamayayım ama benimle evli kalsın, bana hizmet etsin, evimi temizlesin, çocuğuma baksın. Bunu istiyor. Aslında nafaka tartışmalarının gerçek sebebinin bu olduğunu, benim bireysel görüşümün tek başına para olduğunu da düşünmüyorum” dedi.
 
‘Kadının bağımsızlığını kaldıramıyorlar’
 
Nafaka hakkına yönelik tartışmalara devam eden Süheyla Oğuz, “Yani kadının o bağımsızlığını kaldıramadıkları için bu kadar kıyamet kopuyor ve her yerde, her sınıftan insanlar bu kadar büyük tartışmalar yapıyorlar. 2024 yılında mahkemelerin hükmettiği yoksulluk nafakası bin 179 lira. Bu, asgari ücretin yüzde 6,9’una denk geliyor. Bu kadar düşük bir nafaka için bu kadar kıyamet kopuyor. Peki, bu nafakalar bu kadar düşük ama ödeniyor mu? Hayır. Bunların yüzde 44’ü ödenmiyor. Yani bu araştırmalar gösteriyor ki bu nafakaların yüzde 44’ü ödenmiyor. Gitti, ona bir avukat atandı. Adli yardım talebi de kabul edildi kadının. Davayı da kazandı. Nafakaya da hükmedildi. Bin 147 lira gibi bir miktara hükmedildi. Adam ödemedi. Ne yapacak? Bu sefer icra yoluna başvuracak. Yine icra için yeniden avukat isteyecek. Yeniden adli yardım istemek zorunda kalacak. Yine bitmiyor. Adamlar adreslerini sildirebiliyorlar, güçlüler. Gidiyor, ne yapıyor? Zaten patronu da erkek. Patrona gidiyor, diyor ki ‘Bu kadın bana dava açtı, ciğerimi kurutacak. Hadi beni sigortasız göster.’ Bir de sigortasız gösteriliyor. Biz ona maaş haczi de yapamıyoruz. Bu sefer bir şekilde icra takibini başlattı ve adamın üzerine kayıtlı hiçbir şey yok. Çalışmıyor da, sigortasız çalışıyor. Dedi ki ‘Ben gideyim, tazyik hapsi yaptırayım. İcra cezaya gideceğim.’ Yine bu masraf, yine avukatlık ücreti” ifadelerini kullandı.
 
‘Tazyik hapsi bir tür tedbir’
 
Tazyik hapsine ilişkin konuşmasını sürdüren Süheyla Oğuz, “Şimdi ne oluyor? Diyor ki ‘Ekonomik sosyal araştırma gelsin. Bakalım bu kadın gerçekten nafakayı hak ediyor mu, hak etmiyor mu?’ Dilekçeler yazılacak. Bu ne demek? O karşı cevap dilekçesini ya da karşı davasını açacak. Sonra ben ona cevap vereceğim. Bunların her biri arasında iki haftalık mahkemenin öngördüğü süreler var. Bu nereden baksanız sekiz ayı buluyor. Sekiz, dokuz ay en iyi ihtimal. Bu sekiz ayda nafaka bağlandı. Şimdi geçmişe yönelik tazyik hapsi istediğinde sen o sekiz ay için tazyik hapsi davası açamıyorsun. Ne yapabiliyorsun? Sadece üç ay için geriye dönüp o üç ayın davasını açacaksın. Onun için de dediğim gibi 5 bin lira nafakaya hükmedilmişti. Masraf ne kadar? 3 bin 500. Şimdi kadın gidecek, o 5 bin lira için de üç ayın toplamı 15 bin olsun, 3 bin 500 lira mahkeme masrafı ödeyecek. Adam sadece üç ayın parasını ödeyip, 15 bin lirayı ödeyip yine o avukatlık ücretini ödemek zorunda değil. Harçları ödemek zorunda değil. Harcadığı masrafları, tebligat masraflarını ödemek zorunda değil ve hapisten çıkıyor. Ne diyor ama sanal medyada? Adamlar yıllarca hapis yatıyor. Zaten en fazla üç ay yatabilir. Çünkü bu bir hapis cezası değil. Siciline işleyen bir şey değil. Tazyik hapsi bir tür tedbir. Diyor ki kadının ya da çocuğunun parasını öde” diye belirtti.
 
‘Yaklaşık 8 milyon çocuk yoksulluk yaşıyor’
 
Derin Yoksulluk Ağı’ndan Hacer Foggo ise yoksulluğa ilişkin yaptığı sunumda, “Her birimiz yoksullaştık. Bunu belki çok konuşmasak da çok söylemesek de borçla yaşıyoruz. Çocukların okul taksitlerini ödeyemiyoruz. Yıllardır ben dip yoksulluk, derin yoksulluk yaşayan, günlük güvencesiz çalışan insanlarla, ailelerle çalıştım. Neredeyse 20 yılı aşkındır. Ama son 10 yıldır beyaz yakalı dediğimiz insanlar da yoksullaştı. Çalışan yoksulluğu diye bir kavramı tartışmaya başladık. Pandemi ve pandemi sonrasında aslında bir derin yoksulluk yaşamaya başladılar. TÜİK’in resmî rakamlarına göre mesela çocuk yoksulluğu yüzde 36,8. Yaklaşık 8 milyona yakın çocuk yoksulluk ve sosyal dışlanma yaşıyor. Bütün Avrupa’ya baktığımız zaman, bütün yoksulluk yaşayan çocuk nüfusuna baktığınız zaman 9,5 milyon civarı. Düşünün yani Türkiye’de yaklaşık 8 milyon çocuk derin yoksulluk yaşıyor. 2006 yılında babasını tanıdığım 7 yaşında bir çocuk, baba kâğıt toplayıcı, o da kâğıt toplayıcı. Yani aslında yoksulluğu miras almış. Şimdi devreden bir yoksulluk yaşanmaya başlıyor. Sürekli yoksulluk çok önemli diye düşünüyorum. Çünkü onu durdurduğunuz zaman aslında kalıcı yoksulluğu da durduruyorsunuz” dedi.
 
‘Öğünlerinden vazgeçen kadınlar görüyorum’
 
Çocuk yoksulluğu ile kadın yoksulluğunun bağlantılı olduğuna değinen Hacer Foggo, sözlerine şöyle devam etti: “Çocuğa bakan, çocuğa beslenme koymakta zorlanan ya da işte beslenme koyamadığı zaman o tükenişi yaşayan da anneler. Bir taraftan sürekli bir anneye bağımlılık ama bir taraftan da yoktan var etmesi gereken, o sofraya bir şekilde bir şey bulup o çocuğun beslenmesine koyacak. Mesela bir anne vardı Tarlabaşı’nda yaşayan. Bir yıl boyunca çocuğa salçalı ekmek koyduğunu söylemişti. Çocuk mesela bir yıl boyunca, 8 yaşında, ‘Neden bana salçalı ekmek koyuyorsun?’ sorusunu sormuyor. Şimdi bu bile çocuğun çocuk olmaktan çıktığını gösteren bir şey. Ne görüyorum işte sahada? Mesela öğünlerinden vazgeçen kadınlar. Kendi öğününü yemesin, çocuğa yedirsin. ‘Ben tokum’ diyenler aslında kadınlar. Sosyal yardımların kapılarında ya da sosyal yardım alanların yüzde 90’ı kadındır mutlaka. Ya kaymakam kapısına da gidecek, azarlansa da oraya tekrar tekrar gidecek. Sosyal hizmete gidecek. ‘Niye geldin?’ deseniz tekrar gidecek. Erkek gitmiyor neden? Çok öfkeli adam. Adam oraya gidecek, kavga çıkartacak, ondan da olacağız diyorlar. Çocuklar ısınsın diye mobilyasını kıran, yakan kadınları biliyorum. Çöpten yumurta bulup zehirlenen bir kadınla da... Peki bu kadınlar çalışmıyor mu? Çalışıyor. Nasıl çalışıyor? Günlük güvencesiz işlerde çalışanlar. İşte kâğıt topluyor, gündelikçilik yapıyor, merdiven siliyor ya da geçici tekstil işlerinde çalışıyor." 
 
‘Kadın sigortalı olduğu anda sosyal yardım kesiliyor’
 
Sosyal yardımlara ilişkin sorunlara dikkat çeken Hacer Foggo, “Şimdi kadın eğer diyelim ki devletten destek alıyor, değil mi? SET desteği. SET desteği dediğimiz şey Türkiye’de yaklaşık 200 bin çocuğa verilen bir sosyal hizmet programı. O kadar dip yoksulluk yaşıyor ki aile, çocuklarını okutamayacak durumda. 11 bin lira oldu. Bu desteği aldı diyelim ki ama 11 bin lirayla ne yapacağız? Kira fiyatları bile Sultanbeyli’de, Ümraniye’de 20-30 bin lira. Kadın çalışmak istiyor. Bir yerde iş buldu. Diyelim ki sigortalı oldu. O sigorta sisteme düştüğü anda o sosyal yardım kesiliyor. Şimdi bir örnek anlatayım. Mesela sosyal hizmet uzmanı bir haneye gidiyor. Evde çocuklar var. En büyük çocuk liseye giden çocuk, küçük kardeşlerine bakmış. Anne de işe gidiyor. ‘Annen nerede?’ ‘Annem işe gitti’ falan. Sonra bir hafta sonra sosyal yardımı kesiliyor. Şimdi düşünün aslında daha dip bir yoksulluğa götüren bir sistem. Şimdi olması gereken şey, bir, o çocuğu okula yönlendirmek. Küçük kardeşlerine kreş. Sosyal devlet dediğin şey tam da böyle. Annenin çalışmasını teşvik etmek ve sosyal yardımı da kesmemek. Ve o kadın kendini ekonomik olarak ayakta kalıncaya kadar da o sosyal desteğin bir şekilde devam ettirilmesi. Ama sadece sosyal yardım değil, her neyse ihtiyacı, çatısıysa çatısını onarmak, onu bütüncül bir şekilde ele almak lazım. Bu sistemin değişmesi gerekiyor” ifadelerini kullandı.
 
‘Kontörü yok, KADES’i nasıl kullansın?’
 
Kadın yoksulluğu ve şiddet arasındaki ilişkiye değinen Hacer Foggo, “Kadın yoksulluğu dediğimiz şey aslında derin yoksullukta kadının şiddet ile yoksulluğun kesişiminde yaşaması demek. Yani ekonomik şiddet ve fiziksel şiddetin arasında kalmak demek. Mesela bir örnek vereyim. Diyelim ki fiziksel şiddete uğramış bir kadın, bir şekilde uzaklaştırma almış. KADES’i indirdi telefonuna. Kontörü yok. Hattı kesik. Bu. Yani tanık olduğum için söylüyorum. Düşünebiliyor musunuz? Yani yoksulluk, derin yoksulluğun içerisinde yaşayan kadın demek bu demek. İşe yaramıyor. Ama bunu bilmek gerekiyor. Bunu bilmek için de o eve girmeniz gerekiyor” dedi.
 
‘Barışın sosyal politikasını da konuşmak gerekiyor’
 
Bölgesel kadın yoksulluğu verilerine değinen Hacer Foggo, “Verilere göre Van, Muş, Bitlis, Hakkâri’de kadınların yüzde 63’ü gelir yoksulluğu yaşıyor. Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan’da kadınların yüzde 58,7’si yoksul. Mardin, Batman, Şırnak ve Siirt’te kadınların yüzde 57,7’si. Diyarbakır, Şanlıurfa’da kadınların yüzde 56,3’ü. Gaziantep, Adıyaman, Kilis’te kadınların yüzde 41,2’si. Burada birazcık barış ve yoksulluk arasında birbirini besleyen bir ilişki var. Çatışmalar, savaşlar, yoksulluğu bir taraftan derinleştiriyor. Toplumsal dışlanmayı da derinleştiriyor. Ama biraz da barışın sosyal politikasını da konuşmak gerektiğini düşünüyorum. Ve bu konuda daha fazla dillendirmek gerektiğini. Yani oradaki hem kamu, bakanlıklar, işte Sosyal Hizmetler Müdürlüğü ile yerel yönetimlerle...” diye konuştu..