Neslihan Kardaş 

 

ŞIRNEX - Gabar Dağı’nda kayalara oyulmuş yedi katlı Olya Şêxan mağaraları, tarihsel ve kültürel mirası bugüne taşıyor. Korunmayan mağaralar, insan müdahaleleriyle tahrip ediliyor.

 

Şirnex’ın Basa (Güçlükonak) ilçesine bağlı Zewê köyü yakınlarında, Ewîna Deresi kıyısında bulunan Olya Şêxan (Şeyhler Makamı) mağaraları, birbirine bağlanan odaları, geçiş bölümleri ve çok katlı mimarisiyle dikkat çekiyor. Mağaralar, halk arasında “7 Mağaralar” veya “Apartman Mağaraları” olarak da biliniyor. Olya Şêxan, yalnızca kayaların içine açılmış yaşam alanlarından oluşmuyor; aynı zamanda bölgenin toplumsal hafızasını, inançlarını ve geçmişle kurduğu bağı da yansıtıyor. Mağaraların geçmişte eğitim ve ibadet amacıyla kullanılmış olabileceği düşünülürken, yapının kesin tarihi ve hangi dönemde inşa edildiği konusunda net bir bilgi bulunmuyor.

 

Tarihin izleri tahribatın gölgesinde

 

Binlerce yıllık bir geçmişe sahip olduğu bilinen mağaraların duvarlarına yazılar yazılması, bazı bölümlerinde ateş yakılması ve kontrolsüz ziyaretler, tarihsel dokunun zarar görmesine neden oluyor. Birinci derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edildiği belirtilen mağaraların korunması konusunda ise ciddi sorunlar yaşanıyor. Özellikle Gabar’da petrol arama faaliyetleri kapsamında Zewê ile Perevane (Fındık) arasında yapılan yolun, mağaraların alt bölümlerinde tahribata yol açtığı ve bu bölümlerin bir kısmının toprak altında kaldığı da açıkça görülüyor.

 

Tarihi mirasın korunması gerekiyor

 

Gabar Dağı, bugün petrol faaliyetleriyle yeniden şekillenirken, geçmişin izlerini taşıyan tarihsel alanların korunması ihtiyacı da öne çıkıyor. Doğal varlıkların ekonomik faaliyetler karşısında geri plana itilmesi, yalnızca ekolojik yaşamı değil, bölgenin kültürel mirasını da tehdit ediyor. Olya Şêxan mağaralarının korunması, yalnızca geçmişten kalan bir yapının ayakta tutulması değil; aynı zamanda Mezopotamya’nın tarihsel birikiminin, yerel hafızanın ve gelecek kuşaklara aktarılması gereken mirasın savunulması anlamına geliyor.